Door Roddy Carlo, oprichter van FEDIYAR en Eternal Clock
Een persoonlijke reflectie over oude kalenders, de kunst om je dagen te tellen en de geboorte van Eternal Clock.
Leer ons onze dagen goed te tellen
Iemand heeft ooit gezegd: „Leer ons onze dagen goed te tellen.” In een wereld waarin je alles kunt kopen behalve het volgende uur, is deze zin bijna een definitie van luxe. Ze nodigt uit tot twee vragen: weten sinds wanneer we tellen, en weten wat we met onze dagen doen. Als elk bezit een domein is, is de tijd het domein dat alle andere veronderstellen.
Ik ben gepassioneerd door geschiedenis, en nog meer door die van de kalender en de Maan in de Oudheid. Dat bracht mij bij Joseph Juste Scaliger.
Scaliger, tussen Frankrijk en Italië
Geboren in Agen in 1540 en overleden in Leiden in 1609, is Scaliger Frans van geboorte en van Italiaanse afkomst door zijn vader, de arts en geleerde Julius Caesar Scaliger. Het is deze vader die hem Latijn leert. Joseph bestudeert daarna Grieks, Hebreeuws en Arabisch en raakt vervolgens geïnteresseerd in verschillende andere oosterse talen.
Als grondlegger van de moderne chronologie maakt hij van de sterrenkunde een instrument voor historische vergelijking. Zijn De emendatione temporum (1583), „Over de verbetering van de tijden”, vergelijkt de kalenders van de Ouden om hun uiteenlopende manieren van het dateren van gebeurtenissen dichter bij elkaar te brengen.
De leeftijd van de wereld volgens Scaliger
In boek V houdt Scaliger 2 453 jaar aan van de Schepping tot de Uittocht, daarna 907 jaar tot de inname van Jeruzalem onder koning Zedekia, dus „precies” 3 360 jaar. Hij kiest voor een begin van de wereld in de herfst en plaatst dat eerste jaar in zijn eigen chronologische schaal, de Juliaanse periode: de Uittocht valt in jaar 3 217 en het eerste jaar van de wereld in jaar 764, dat wil zeggen 3950 v.Chr.
Uitgaande van dit beginpunt, en rekening houdend met het ontbreken van een jaar nul, bereikt de wereld in de herfst van 2026 5 975 voltooide jaren en treedt zij haar 5 976e jaar binnen. Het gaat hier om het weergeven van een historische chronologie op basis van de oude teksten die in zijn tijd beschikbaar waren.
Een ander ijkpunt in zijn redenering leidt tot hetzelfde resultaat: Scaliger verwijt de chronologie van Constantinopel, die de Schepping in 5509 v.Chr. plaatst, de door hem aangehouden grenzen met 1 559 jaar te overschrijden. De aftrekking geeft inderdaad: 5 509 − 1 559 = 3 950.
Wanneer ik deze chronologie toepas op de kalender die gebaseerd is op de zichtbaarheid van de eerste maansikkel en die ik ontwikkel, plaatst mijn algoritme deze jaarwisseling op 13 oktober 2026, met Jeruzalem als referentie. Deze precieze datum komt voort uit mijn rekenmodel, waarvan ik de parameters in dit artikel niet zal uiteenzetten.
Hoeveel dagen telt een maanmaand?
Maanden tellen is een duel met de hemel. De maanmaand, gemeten van de ene nieuwe maan tot de volgende, duurt gemiddeld ongeveer 29,530588 dagen, dat wil zeggen 29 dagen, 12 uur, 44 minuten en 3 seconden. Maar elke lunatie wijkt licht af van dit gemiddelde.
Een kalender telt echter hele dagen: een maanmaand telt doorgaans 29 of 30 dagen. In verschillende kalenders uit de Oudheid gaf de waarneming van de hemel de doorslag: de nieuwe maand begon bij zonsondergang, op de avond waarop men de eerste dunne maansikkel zag.
Dit verschil tussen een gemiddelde duur en een waarneembaar verschijnsel staat centraal in mijn onderzoek. Een astronomische fase laat zich berekenen; de zichtbaarheid van een maansikkel hangt ook af van de plaats en van de waarnemingsomstandigheden.
De luxe van een lang leven
Leren je dagen goed te tellen betekent ook wensen er meer van te hebben. Een lang leven is een van de meest begeerde luxes geworden: klinieken, check-ups, protocollen. Deze zoektocht brengt mij ertoe ook te kijken naar wat onze dagen ritmeert.
Ik geloof dat de Schepper in de natuur cycli heeft aangebracht waaraan wij meer aandacht kunnen schenken: de afwisseling van dag en nacht, de seizoenen, de terugkeer van de Maan. De week daarentegen ordent een ander ritme, zonder rechtstreeks overeen te komen met een astronomische cyclus.
Deze ritmes nodigen uit om anders naar onze gewoonten te kijken: de plaats van rust, de regelmaat van onze dagen, onze verhouding tot licht en seizoenen. Ze geven ook een andere diepte aan een vertrouwde vraag: wat doen we met de tijd waarover we beschikken?
Mijn belangstelling voor de maancyclus maakt deel uit van een historisch, astronomisch en spiritueel onderzoek. Ik schrijf er hier geen aangetoond effect op de levensduur aan toe. Maar ik vraag me af hoe wij de tijd bewonen: besteden we evenveel aandacht aan onze dagen als aan de goederen die we verwerven?
Eternal Clock: een onderzoeksproject, van het algoritme tot het horloge
Het algoritme dat deze jaarwisseling op 13 oktober plaatst, staat centraal in Eternal Clock, een onderzoeksproject met de ambitie een horloge te maken.
In eerste instantie probeert het de zichtbaarheid van de eerste maansikkel vanuit Jeruzalem te voorspellen, op basis van de DE440-efemeriden van het Jet Propulsion Laboratory van NASA. De plaats telt: een maansikkel kan vanaf de ene plek zichtbaar zijn en vanaf een andere niet. Ook de atmosferische omstandigheden kunnen ervoor zorgen dat de werkelijke waarneming van de voorspelling verschilt.
Waarom Jeruzalem?
Een oude tekst zegt van Sion: „Allen zijn daar geboren”, waarbij onder meer Egypte en Babylon worden genoemd. Dit beeld van een plaats die de volken bijeenbrengt, voedt mijn reflectie.
Jeruzalem is een heilige stad voor joden, christenen en moslims. In deze drie tradities speelt de Maan op verschillende manieren een rol in de religieuze kalender.
In de oude joodse kalender, die op waarneming berustte, werd het begin van de maand uitgeroepen op getuigenis van degenen die de maansikkel hadden gezien. Moslims beginnen hun maanden van oudsher met de waarneming ervan, ook al grijpen sommige autoriteiten tegenwoordig naar berekening.
Voor christenen heeft ook de bepaling van Pasen een nauwe band behouden met de maankalender en de maand Nisan. In de loop der eeuwen zijn rekenmethoden ontwikkeld om een gemeenschappelijke datum vast te stellen. De paasvolle maan is zo een kalenderreferentie geworden, die niet noodzakelijk samenvalt met het moment van de astronomische volle maan.
In 1997 stelde een oecumenisch overleg in Aleppo voor om de datum van Pasen te bepalen op basis van nauwkeurige astronomische gegevens, met de meridiaan van Jeruzalem als referentie.
Jeruzalem vormt voor mijn project dus een referentiepunt dat tegelijk geografisch, historisch en spiritueel is.
Waarom een horloge?
Omdat de hoge horlogerie de bewegingen van de hemel al met opmerkelijke precisie weet weer te geven. De weergave van de maanfasen is daar een fascinerende uitdrukking van: een hemelse beweging vertalen in een mechanisme dat je om de pols draagt.
Een maanfase tonen en de zichtbaarheid van de eerste maansikkel voorspellen blijven echter twee verschillende functies. De tweede vraagt om rekening te houden met de positie van de waarnemer en de geometrie van de lokale hemel. Het is deze vraag die de onderzoeksambitie van Eternal Clock voedt.
Weigeren te snel af te ronden, zich niet tevredenstellen met 29,5 dagen wanneer het gemiddelde 29,530588 bedraagt: dat is voor mij een uitdrukking van de luxe van de tijd. Een aandacht voor wat ons te boven gaat, tot in de details.
Het is ook een manier om de Grote Schepper van het heelal te danken voor zijn weldaden: het leven, de gezondheid en zoveel meer. Vooral op de avond waarop de eerste maansikkel verschijnt, discreet aan de hemel, als een knipoog van de Schepper.
Het onderzoek ondersteunen
FEDIYAR draagt ook bij aan deze ambitie: de opbrengsten van zijn diensten — presentatie van bezittingen, films van de Studio en immersieve pagina’s — zijn onder meer bedoeld om het onderzoek van Eternal Clock te financieren.
Wie het project rechtstreeks wil ondersteunen, kan bovendien de steunformules ontdekken, bedoeld om de kalender en het onderzoek rond een toekomstig horloge vooruit te helpen.
Ontdek Eternal Clock en steun het project →
De tijd is het enige domein dat geen bezit kan vervangen en dat geen fortuin kan vergroten. We kunnen alleen leren het te bewonen en, als we nieuwsgierig zijn, het nauwkeurig te tellen.
